Fiyat Kazanç (F/K) Nedir? Piyasa Değeri, Halka Açıklık Oranı ve Fiili Dolaşımdaki Pay
Finansal piyasalarda şirket değerlemesi yapılırken çeşitli oranlar ve göstergeler kullanılır. Bu göstergeler, şirketlerin piyasa fiyatı ile finansal performansı arasındaki ilişkiyi gösterir. En sık kullanılan oranlardan biri Fiyat/Kazanç (F/K) oranıdır. F/K oranı, piyasa değeri, halka açıklık oranı ve fiili dolaşımdaki pay ile birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı bir sonuç verir.
Bu yazıda, F/K oranı tanımsal olarak ele alınacak, piyasa değeri, halka açıklık oranı ve fiili dolaşımdaki pay kavramları sistematik biçimde açıklanacaktır.
F/K Nedir?
F/K oranı, "Fiyat/Kazanç" oranının kısaltılmasıdır. F/K oranı, bir şirketin hisse fiyatının, hisse başına düşen net kâra oranlanması ile hesaplanır.
F/K Oranı Hesaplama Formülü
F/K Oranı = Hisse Fiyatı / Hisse Başına Net Kâr
Alternatif olarak şirket bazında hesaplama şu şekilde yapılabilir:
F/K Oranı = Şirketin Piyasa Değeri / Net Dönem Kârı
F/K oranı, yatırımcıların şirketin elde ettiği kâra karşılık piyasada ne kadar değer biçildiğini göstermektedir.
F/K Oranının Anlamı
F/K oranı, şirketin mevcut kârlılığı üzerinden kaç yıllık kazanca karşılık fiyatlandığını gösteren bir veridir. Örneğin F/K oranı 10 olan bir şirket, teorik olarak mevcut kârlılık seviyesi korunursa 10 yılda kendini amorti edebilecek bir fiyat seviyesinde işlem görmektedir.
F/K oranı tek başına değerlendirilmemelidir. Sektörel farklılıklar, büyüme oranları ve ekonomik koşullar F/K oranının yorumlanmasında belirleyicidir.
Piyasa Değeri Nedir?
Piyasa değeri, bir şirketin borsada işlem gören toplam paylarının, güncel piyasa fiyatı üzerinden hesaplanan toplam değeridir.
Piyasa Değeri Hesaplama Formülü
Piyasa Değeri = Toplam Pay Sayısı × Hisse Fiyatı
Piyasa değeri, şirketin borsa tarafından biçilen toplam değerini ifade eder. Bu değer, şirketin muhasebe kayıtlarındaki öz kaynak büyüklüğünden farklı olabilir.
Piyasa değeri, F/K oranının hesaplanmasında kullanılan temel değişkenlerden biridir. Şirketin net dönem kârı ile birlikte değerlendirilerek F/K oranı elde edilir.
Halka Açıklık Oranı Nedir?
Halka açıklık oranı, bir şirketin toplam paylarının ne kadarının halka açık olduğunu gösteren orandır. Bu oran, şirket sermayesinin yatırımcılar tarafından işlem görebilen kısmını ifade eder.
Halka Açıklık Oranı Hesaplama
Halka Açıklık Oranı (%) = Halka Açık Pay Tutarı / Toplam Sermaye × 100
Halka açıklık oranı yüksek olan şirketlerde piyasada işlem gören pay miktarı daha fazladır. Bu durum genellikle likidite üzerinde etkili olmaktadır.
Fiili Dolaşımdaki Pay Nedir?
Fiili dolaşımdaki pay, halka açık paylar içerisinde gerçekten piyasada işlem görme potansiyeline sahip olan kısmı ifade eder. Stratejik ortaklara, yönetim kurulu üyelerine veya uzun vadeli yatırımcılara ait olup piyasada aktif olarak işlem görmeyen paylar fiili dolaşım kapsamında değerlendirilmez.
Fiili dolaşımdaki pay oranı, özellikle endeks hesaplamalarında ve ağırlık belirlemede dikkate alınmaktadır.
Fiili Dolaşım Oranı Hesaplama
Fiili Dolaşım Oranı (%) = Fiili Dolaşımdaki Pay / Toplam Sermaye × 100
Fiili dolaşım oranı, şirketin piyasadaki gerçek işlem hacmi potansiyelini gösteren önemli bir göstergedir.
F/K Oranı ile Piyasa Değeri Arasındaki İlişki
F/K oranı ile piyasa değeri arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Piyasa değeri arttıkça, net dönem kârı sabit kalırsa F/K oranı yükselir. Benzer şekilde net dönem kârı artarken piyasa değeri sabit kalırsa F/K oranı düşer.
Bu ilişki aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
- Piyasa değeri artışı → F/K artışı (kâr sabitse)
- Net kâr artışı → F/K düşüşü (piyasa değeri sabitse)
Bu nedenle F/K oranı değerlendirilirken hem piyasa değeri hem de kârlılık birlikte incelenmelidir.
Halka Açıklık ve Fiili Dolaşımın Değerleme Üzerindeki Etkisi
Halka açıklık oranı ve fiili dolaşımdaki pay miktarı, şirketin piyasa değerinin oluşum sürecinde dolaylı rol oynar. Düşük fiili dolaşım oranı, sınırlı pay arzı nedeniyle fiyat hareketlerinin daha sert gerçekleşmesine neden olabilir.
Bununla birlikte F/K oranı doğrudan halka açıklık oranı ile hesaplanmaz. Ancak piyasa fiyatı, arz-talep dengesi ile belirlendiğinden halka açıklık ve fiili dolaşım oranı dolaylı olarak F/K oranını etkileyebilir.
F/K Oranının Sınırlılıkları
F/K oranı bazı durumlarda sağlıklı sonuç vermeyebilir:
- Net dönem zararı bulunan şirketlerde F/K oranı hesaplanamaz.
- Tek seferlik gelir veya giderler kârı geçici olarak değiştirebilir.
- Sektörler arası karşılaştırmalarda farklılıklar oluşabilir.
Bu nedenle F/K oranı, tek başına karar aracı olarak değil; diğer finansal göstergelerle birlikte değerlendirilmelidir.
Genel Değerlendirme
F/K oranı, şirketlerin piyasa fiyatı ile kârlılığı arasındaki ilişkiyi gösteren temel bir değerleme göstergesidir. Piyasa değeri ve net dönem kârı üzerinden hesaplanır. Piyasa değeri, şirketin borsadaki toplam değerini ifade ederken; halka açıklık oranı ve fiili dolaşımdaki pay, bu değerin piyasada işlem gören kısmına ilişkin bilgi sunar.
F/K oranı değerlendirilirken şirketin sektörü, büyüme potansiyeli ve finansal yapısı dikkate alınmalıdır. Piyasa değeri, halka açıklık oranı ve fiili dolaşım oranı ile birlikte ele alındığında daha bütüncül bir çerçeve elde edilir.
